Câu hỏi này nghe như có một khung giờ vàng. Sáng sớm thì qua được, chiều mưa thì thôi, hoặc ngược lại. Với hầm Hải Vân hiện nay, không có khung giờ ấy. Hai ống hầm đã tách hai chiều từ năm 2021. Xe đi cả ngày, cả đêm, khi chưa có lệnh đóng. Mưa làm hỏng lịch của người lái là ở đèo, ở miệng hầm ngập, và ở đường phía thành phố. Không phải ở một buổi hầm “mở cửa”.
Vinhomes Hải Vân Bay nằm dưới chân đèo, phía Đà Nẵng, tại Phường Hải Vân, vịnh Nam Chơn. Chân đèo không có nghĩa mỗi lần ra khỏi nhà là phải chui hầm. Hầm ở phía bắc, cửa đi Lăng Cô và Huế. Thành phố và sân bay ở phía nam. Hai hướng này mùa mưa không cùng một bài toán. Trộn vào một câu “20 phút qua hầm là tới nơi” thì tới nhầm hướng.
Ra thành phố không phải việc của hầm
Đứng ở vịnh Nam Chơn, lưng là núi Hải Vân, mặt là biển. Phía bắc, qua núi, là Lăng Cô. Phía nam là cửa ngõ Đà Nẵng, rồi mới tới cầu, sông Hàn, sân bay. Người đi làm trong thành phố, người ra sân bay, người xuống Hội An đều quay xe về phía nam.
Đường của hướng nam là đường ven biển và các trục đã có ở phía bắc thành phố, trong đó có Nguyễn Tất Thành. Mưa lớn thì đoạn này chậm lại. Có vũng, có xe đi sát nhau, có chỗ trũng phải tránh. Chậm không đồng nghĩa với bị nhốt bởi đèo. Đèo không nằm trên đường vào phố.
Hầm chỉ xuất hiện khi xe quay đầu về phía Huế. Khách từ Lăng Cô sang, người nhà từ Huế vào, một buổi ra phá Tam Giang hay một tối muốn ăn bên kia núi. Những buổi đó mới cần biết hầm còn thông không. Buổi đi sở ở Đà Nẵng không cần tin tức hầm để nổ máy.
Đây là chỗ nhiều người xem bản đồ bị đánh lừa. Thấy chữ “chân đèo” rồi kẻ một nét từ nhà qua núi vào thành phố. Nét ấy vẽ ngược. Núi là ranh giới với Huế, không phải ranh giới với Đà Nẵng. Vị trí chân đèo nhìn trên bản đồ sẽ thấy thành phố nằm dưới, hầm nằm trên.
Hầm không còn chia buổi
Trước khi có ống thứ hai, hầm Hải Vân là một ống dùng chung. Xe hai chiều phải nhường nhau theo ca. Thời ấy, “buổi nào được qua” là một câu hỏi thật, vì có ca, có chờ, có chiều đang bị nhốt bên ngoài. Ống thứ hai thông xe năm 2021. Mỗi ống một chiều. Câu hỏi kiểu ca trực hết lý do để tồn tại.
Mưa phùn, mưa rào, trời tối, bốn giờ sáng, giữa trưa. Hầm vẫn là một đoạn đường có mái, đèn, làn, và người điều tiết. Không có bảng nào ghi sáng mưa thì được vào, chiều mưa thì đóng cửa theo mùa. Ai hẹn nhau “6 giờ sáng mới qua được, 8 giờ thì mưa nên thôi” là đang dùng lịch của thời một ống.
Việc làm hầm dừng là việc đột xuất. Tai nạn chiếm một ống. Nước tràn miệng hầm hoặc đường dẫn phía ngoài. Một lệnh phong tỏa của lực lượng đang giữ đường. Những lúc ấy không có buổi nào “vẫn cứ qua” cho can đảm. Can đảm lúc ấy là quay lại, hoặc ngồi chờ đúng kênh thông báo, không phải phóng lên đèo cho khỏi muộn.
Một ống bị sự cố không biến giờ phút còn lại trong ngày thành giờ cấm. Chiều kia có thể vẫn chạy. Chiều bị chặn thì chờ thông ống, hoặc đi theo điều tiết. Không có một giờ đẹp sẵn trong mùa mưa để ghi vào lịch họp. Có tin của đúng buổi ấy, trên đúng chiều mình đi.
Đèo mới là lối phụ thuộc mưa
Đèo Hải Vân còn đó, phía trên hầm. Đường đèo dốc, cua ngắn, mây thấp, taluy thẳng. Mùa khô nó là một cung đi ngắm. Mùa mưa nó là cung không dùng để kịp giờ. Sạt, đá, mây nằm ngang mặt đường, mặt đường trơn ở những cua khuất. Có những trận đường đèo bị chặn trong khi hầm phía dưới vẫn hút xe đều.
Thói quen nguy nhất là thấy miệng hầm đông rồi quyết định “leo đèo cho nhanh”. Đông ở hầm mùa mưa thường là xe đi chậm và xe tải, không phải là hầm chết. Leo đèo trong lúc ấy đổi một đoạn chờ có mái che lấy một đoạn không có lỗi để sai. Với xe gia đình, với người không thuộc từng cua, với trời chiều tối, phép đổi này lỗ.
Đèo cũng không phải lối dự phòng khi hầm đóng vì tai nạn. Lúc hầm đóng vì sự cố, đèo hay bị hạn chế theo. Lực lượng không mở đèo để mọi xe cùng đổ lên trong mưa chỉ vì ống dưới đang kẹt. Nếu cả hai cùng hạn chế, buổi đó không còn “buổi vẫn qua”. Buổi đó là buổi ở lại.
Ở lại thì ở lại phía nào mình đang đứng. Từ Đà Nẵng muốn sang Huế mà hầm và đèo cùng chặt, thì chưa đi. Từ Huế muốn vào Đà Nẵng thì chờ ở Lăng Cô hoặc ở Huế, không chen miệng hầm bằng cách leo dốc. Chân đèo phía Đà Nẵng, tức phía nhà, không bị nhốt chỉ vì cửa núi phía bắc đóng. Thành phố vẫn ở phía nam.
Mùa mưa ở cửa này rơi vào những tháng nào
Dải Đà Nẵng và chân đèo Hải Vân mưa đậm từ khoảng tháng 9 đến tháng 12. Tháng 10 và tháng 11 thường nặng nhất. Mưa không chỉ là mưa rào buổi chiều của mùa hè. Có những đợt mưa đều nhiều ngày, có bão, có mưa đêm rồi sáng vẫn chưa tạnh. Tháng 5, tháng 6 cũng có mưa, nhưng không phải mùa người ta bị nhốt vì đường núi.
Trong các tháng ấy, không có buổi sáng được miễn. Có những sáng mở cửa là mưa đã trắng từ đêm. Có những trưa nắng rồi bão đổ đúng giờ tan tầm. Có những đêm đường dẫn vào hầm trơn hơn ban ngày vì không nhìn được vũng. Chọn “đi sáng cho chắc” chỉ chắc hơn nếu sáng hôm ấy không có tin đóng đường. Nó không chắc hơn vì đồng hồ chỉ 6 giờ.
Việc đáng làm trước một buổi phải qua núi rất ngắn. Xem tin đường của đúng sáng đó: hầm có sự cố không, đèo có lệnh cấm không, mưa có đang thành bão không. Xem xong mới hẹn giờ đón người. Một bài viết không thể phát một suất “thứ Năm nào cũng qua được”. Bão không đọc bài viết.
Với người ở chân đèo mà hôm ấy không qua núi, mùa mưa nhẹ hơn nhiều so với lời đồn. Mưa làm ướt sân, làm chậm đường ven biển, làm một số ngã xuống phố phải đi chậm. Nó không biến cả phường thành ốc đảo chỉ vì trên bản đồ có chữ đèo. Ốc đảo xảy ra khi người ta cần sang Huế đúng giờ bão, không phải khi người ta cần xuống Đà Nẵng.
Hai hướng, hai cách hẹn giờ
Khách từ sân bay vào nhà và khách từ Huế vào nhà không nên được hẹn cùng một câu. Khách sân bay bay vào Đà Nẵng rồi đi lên phía bắc theo đường ven biển. Mưa làm chậm, hiếm khi làm mất hẳn đường, trừ đoạn ngập cục bộ. Khách Huế phải qua núi. Mưa lớn có thể làm mất hẳn một buổi, dù hầm vẫn là lối tốt nhất trong các lối.
Một đám cưới, một đoàn vào chơi cuối tuần, một xe đưa người lớn tuổi. Nếu trong đoàn có cả người từ sân bay lẫn người từ Huế, giờ gặp nhau phải tính theo người qua núi, không tính theo người đi ven biển. Người ven biển đến trước rồi ngồi chờ là bình thường. Người qua núi bị thúc “mưa cũng phải đúng giờ” là lúc họ bắt đầu nghĩ đến đèo.
Chiều ngược lại cũng vậy. Người ở chân đèo ra sân bay để kịp chuyến không cần cộng thêm thời gian chui hầm. Cần cộng mưa trên đường ven biển, cộng giờ cao điểm, cộng một khoảng cho vũng nước. Người từ chân đèo ra Huế trong tháng 10 thì phải cộng khả năng ngồi lại. Hai phép cộng này không thay được cho nhau.
Cao tốc La Sơn – Túy Loan là một cách khác để đi Huế, nhưng không phải cánh cửa ngay trước nhà. Muốn vào cao tốc ấy từ vịnh Nam Chơn, xe phải quay xuống phía Đà Nẵng rồi mới móc sang trục kia. Trong mưa, đó là một vòng dài, không phải một lối tắt cạnh hầm. Khi hầm thông, vòng ấy thường vô nghĩa. Khi hầm đóng, vòng ấy cũng chỉ dùng được nếu chính nó không đang nghẽn. Không có một đường thứ ba nằm sẵn bên hông nhà để bấm là sang Huế.
Buổi hầm vẫn qua được
Hầu hết các buổi trong mùa mưa, hầm vẫn qua được. Mưa đều, mưa đêm, sáng sớm, cuối giờ chiều. Xe chạy chậm hơn, đèn phải bật, khoảng cách phải dài hơn, nhưng đường vẫn là đường có hai ống. Đó là câu trả lời thẳng cho người đang tưởng phải canh một suất.
Buổi không nên cố không được đoán bằng mắt trời ngoài cửa sổ. Trời xám chưa đủ để kết luận hầm đóng. Trời hửng cũng chưa đủ để kết luận đèo đi được. Tiêu chí là lệnh trên đường và tình hình miệng hầm, không phải màu mây trên vịnh.
Có ba buổi nên bỏ kế hoạch qua núi, dù rất muốn kịp một bữa ăn bên Huế. Buổi có tin tai nạn đang chiếm ống của chiều mình đi. Buổi nước đã tràn đường dẫn, xe trước phải dừng. Buổi bão đã vào đất liền và lực lượng yêu cầu không di chuyển. Cả ba buổi này, leo đèo không phải là bản lĩnh. Là đổi một lệnh cấm lấy một cua khuất.
Buổi còn lại, kể cả mưa to nhưng chưa có ba điều trên, hầm vẫn là chỗ qua. Đi chậm. Không phanh gấp trong ống. Không bám đuôi xe tải để “cho đỡ mưa”, vì trong hầm không mưa, còn đường dẫn thì có. Ra khỏi miệng hầm phía bên kia, mưa và gió quay lại ngay. Lăng Cô mưa không nhẹ hơn Đà Nẵng chỉ vì đã chui qua núi. Có những đợt phía bắc núi mưa hơn phía nam. Qua được hầm chưa phải là hết mưa.
Sống ở chân đèo thì mưa nằm ở lối ra
Người đang phân vân có nên ở dưới đèo không thường hình dung mùa mưa như những tuần bị cắt khỏi thành phố. Hình đó đúng với một ngôi nhà trên đỉnh đèo, hoặc một bản nằm phía đường đèo cũ. Nó không đúng với một khu đô thị ở chân núi, phía Đà Nẵng, có đường ven biển chạy xuống phố.
Mưa ở đây đổi những việc nhỏ hơn, và cụ thể hơn. Xe phải có gạt tốt, vì đường ven biển có gió tạt ngang. Giày để ở cửa, vì sân ướt dài ngày chứ không phải một trận rồi tạnh. Khách từ Huế được báo từ tối hôm trước, không được gọi đúng giờ xuất phát. Lịch bay của người trong nhà được cộng thêm chậm trên đường nam, không cộng thêm hầm.
Với người chỉ vào ở vài tuần trong năm, tháng 10 và tháng 11 không phải hai tháng “cấm đến”. Đó là hai tháng không nên hẹn một việc đúng phút ở bên kia núi. Vịnh vẫn ở đó. Đường xuống phố vẫn ở phía nam. Chỉ có bức tường núi là lúc ấy không nên trèo.
Công trường của những năm đầu cũng gặp mưa này. Bụi thì mưa làm dịu, bùn thì mưa kéo ra đường. Đó là chuyện của tiến độ và của giày, không phải chuyện bị nhốt. Không trộn “mưa nên đường đèo đóng” với “mưa nên khu này không ra được thành phố”. Hai câu ấy không cùng một con đường.
Cách đọc một buổi sáng có mưa
Mở cửa, thấy mưa. Việc đầu tiên không phải hỏi hôm nay hầm có mở không. Việc đầu tiên là hỏi mình đang đi hướng nào.
Đi xuống Đà Nẵng, ra sân bay, xuống Hội An. Xuống xe, đi đường nam, đi chậm ở chỗ trũng, cộng thêm thời gian. Không cần đợi một buổi hầm. Hầm không nằm trên đường ấy.
Đi Lăng Cô hoặc Huế. Xem tin đường của sáng đó. Hầm chưa có sự cố thì đi hầm, không đi đèo, dù miệng hầm đang đông. Hầm có sự cố trên đúng chiều của mình thì hoãn, không leo đèo để “còn hơn là ngồi”. Đèo chỉ dành cho một ngày khác, trời quang, không có việc phải kịp.
Trong nhà có cả người già và trẻ nhỏ mà vẫn phải qua núi. Chọn buổi tin đường đang yên, không chọn buổi tưởng là đẹp vì mới 7 giờ. 7 giờ mưa bão và 3 giờ chiều mưa bão là cùng một loại buổi. Đồng hồ không cứu một lệnh cấm.
Khách sạn, nhà hàng, một bàn ăn đã đặt bên Huế. Gọi trước khi nổ máy, không gọi từ trong hầm. Nếu buổi đó không qua được, bàn ăn chịu. Núi không thương một khoản đặt cọc. Người ở chân đèo mà hiểu điều này từ tháng 9 sẽ đỡ có một tối đứng dưới mưa ở miệng hầm, tranh luận có nên leo hay không.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa có bị nhốt ở chân đèo, không vào được Đà Nẵng không?
Không theo kiểu bị núi chặn. Đường vào thành phố và sân bay đi về phía nam, không qua hầm, không qua đèo. Mưa làm chậm đường ven biển. Nó không biến phía nam thành một cánh cửa đóng.
Buổi nào hầm Hải Vân vẫn qua được?
Không có buổi riêng. Từ khi có hai ống, mỗi ống một chiều, hầm chạy cả ngày lẫn đêm nếu chưa có lệnh đóng, tai nạn chiếm đường, hoặc nước tràn đường dẫn. Sáng sớm không được miễn, chiều mưa cũng không mặc nhiên bị cấm.
Mưa lớn thì đi đèo có nhanh hơn xếp hàng ở hầm không?
Không nên đổi như vậy. Đèo là lối dễ đóng vì sạt, đá và mây. Hàng ở hầm còn là một đường có mái. Leo đèo để tranh vài phút là đổi một đoạn chờ lấy một đoạn không có chỗ sai.
Vào sân bay Đà Nẵng có phải qua hầm không?
Không. Sân bay nằm phía nam. Xe từ chân đèo đi xuống theo đường ven biển. Hầm nằm phía bắc, cửa sang Lăng Cô và Huế.
Hầm đóng thì còn cách nào sang Huế?
Không có một lối tắt ngay cạnh nhà. Đèo không phải phương án mặc định khi hầm đóng trong mưa. Cao tốc La Sơn – Túy Loan phải vòng xuống phía Đà Nẵng mới vào được, và chỉ dùng khi chính tuyến ấy đang thông. Buổi cả hai cửa đều chặt thì buổi ấy không sang.
Tháng nào mưa nặng nhất ở cửa đèo này?
Thường từ tháng 9 đến tháng 12, nặng hơn vào tháng 10 và tháng 11. Đó là mùa không hẹn việc đúng phút ở bên kia núi. Không phải mùa mất đường vào Đà Nẵng.
Ở đây vài tuần trong mùa mưa có bất tiện không?
Bất tiện của mưa dài ngày và của đường ven biển đi chậm. Không bất tiện của một ốc đảo. Việc cần tránh là hẹn khách từ Huế đúng một giờ khi chưa xem tin hầm sáng hôm đó.
Mưa không khóa phía nam
Mùa mưa ở chân đèo Hải Vân dài, ướt, và đủ sức đóng đường núi. Nó không đủ sức để mỗi buổi sáng người ở vịnh Nam Chơn phải xin một suất qua hầm mới vào được thành phố. Hầm là cửa bắc, chạy hai chiều cả ngày kể từ ống thứ hai. Đèo là lối để dành cho trời quang. Đường vào Đà Nẵng nằm ngược lại, phía nam, và mùa mưa chỉ làm nó chậm.
Buổi vẫn qua được hầm là buổi chưa có lệnh đóng. Không phải buổi kim ngắn chỉ một số nào đó. Kim ngắn không bằng một tin đường của đúng sáng ấy, trên đúng chiều xe đang đi.
